Door de huidige schaarste aan energie is het in Cuba nog belangrijker geworden om efficiënt met elektriciteit en water om te gaan. Sproeiberegening met een roterende arm – vanuit één centraal punt dus – is er als belangrijkste vorm van irrigatie cruciaal voor de productie van hoofdgewassen. Dit systeem biedt verschillende voordelen: eens het geïnstalleerd is, is er – in vergelijking met andere irrigatiemethodes – in principe maar weinig mankracht nodig om het verder draaiend te houden. In de praktijk worden veel sproeiberegeningsinstallaties vanuit één centraal punt echter nog manueel bediend. Vaak schakelen landbouwers de installaties gewoon aan of uit naar eigen aanvoelen, zonder dat ze toegang hebben tot actuele informatie over de vochtigheidsgraad van de bodem of weersomstandigheden.
Meer uitdagingen in Cuba dan klimaatveranderingen en droogte
Verder heeft het land door extremere weersomstandigheden steeds meer te kampen met aanhoudende droogte, waardoor het grondwater en de waterreserves van kunstmatige meren onder druk komen te staan. Bovendien heeft Cuba een bevolking die snel veroudert. Zo werken veel landbouwers (zowel mannen als vrouwen) tot ver voorbij hun 70 jaar en zijn ze fysiek niet echt meer in staat tot zwaar werk. Vaak zoeken arbeiders bovendien beter betalende sectoren op en trekken ze naar de steden. Ook de kennis van de machines waarmee de landbouwers werken gaat zienderogen achteruit, wat de productiviteit nog verder naar beneden haalt.
Internationaal samenwerken sinds 2019… loont
Vanuit eerdere internationale samenwerkingen rond onder meer het meten van luchtkwaliteit besloten Antwerp Maritime Academy, Universiteit Antwerpen en Universidad Central ‘Marta Abreu’ de las Villas (UCLV, Cuba) een project op te zetten rond slimme irrigatie in Cuba. Hierbij werden ook KU Leuven en zes Latijns-Amerikaanse kennisinstellingen aan boord gehaald. ‘Boosting Food Security and Climate Adaptation in Cuba through Smart Irrigation Systems’ is een TEAM-project ingediend bij VLIR-UOS, waarbij ook het onderzoeksnetwerk dus gevoelig uitgebreid wordt. VLIR-UOS is het secretariaat dat ontwikkelingssamenwerking tussen Vlaamse kennisinstellingen en partners in het Zuiden ondersteunt. TEAM-projecten focussen op uitdagingen op het vlak van duurzame ontwikkeling en hebben een looptijd van vijf jaar. Het Zaaifondsproject dient dus ter voorbereiding van dit groter project.
Onderzoeker Alain Martinez van de Cubaanse universiteit en projectpartner UCLV is alvast enthousiast: “Ik werk nu samen met ingenieurs die dingen kunnen realiseren die ik zelf niet kan. Zo krijgen we toegang tot technologie die momenteel überhaupt niet op de markt is. We kiezen ervoor goedkope doe-het-zelftechnologie zo wetenschappelijk en zo goed mogelijk te assembleren en bruikbaar te maken. Onze eindproducten zullen sowieso niet kwalitatief hoogstaand met de nodige toeters en bellen zijn… maar zullen de landbouwers op het veld wel helpen.”
Slimmer irrigeren dankzij artificiële intelligentie
Als projectpartner draagt Universiteit Antwerpen dan weer met name bij door artificiële intelligentie aan te brengen. “Om een goede balans tussen water, energie en opbrengst te bepalen is er enorm veel rekenkracht nodig”, weet onderzoeker Hossein Tabari. “We willen het model hiér ontwikkelen en trainen, zodat de landbouwers het kunnen gebruiken voor hun irrigatie-installaties in Cuba. Zo hopen we op termijn een verschil te kunnen maken voor de hele sector in het land en elders in Latijns-Amerika.”
De opmerking dat de situatie in Cuba door de energiecrisis momenteel niet bepaald rooskleurig is – om het zacht uit te drukken – en dat er ongetwijfeld andere prioriteiten zijn, krijgt Olivier Schalm van Antwerp Maritime Academy ook van collega’s te horen… maar countert hij onmiddellijk. “We kunnen ook niéts doen natuurlijk, en geduldig afwachten tot de situatie in het land weer genormaliseerd is. Maar daar hebben de boeren helemaal niets aan. Ook een project als het onze vraagt heel wat voorbereidingstijd, vandaar dat we nu al onverminderd aan de slag gaan. Als landbouwers in Cuba uiteindelijk de technologie die wij gaan ontwikkelen zullen gebruiken om er zelf mee aan de slag te gaan en er hun voordeel mee te doen, is onze missie geslaagd.”
Het project in een notendop
Hoe kun je landbouwers aan de andere kant van de wereld helpen die de gevolgen van klimaatverandering aan den lijve ondervinden? Verschillende kennisinstellingen uit Vlaanderen en Latijns-Amerika ontwikkelen samen technologie om akkers slimmer en goedkoper te irrigeren en de opbrengst te verhogen.
Aan dit project werken mee: Olivier Schalm (Antwerp Maritime Academy), Werner Jacobs (Antwerp Maritime Academy), Hossein Tabari (Universiteit Antwerpen) en Alain Martinez (Universidad Central ‘Marta Abreu’ de las Villas).
Tekst: Leo Verbeke – Foto: Jelle Jansegers