Met een hogere levensverwachting stijgt de nood naar zorg op latere leeftijd, en aldus ook naar gebouwde voorzieningen zoals goed uitgeruste en georganiseerde woon-zorgcentra. Hoe pak je dat (bij voorkeur co-creatief) aan en zorg je ervoor dat woon-zorgcentra toekomstbestendig zijn? Door een dialoog op te starten tussen de zorgsector enerzijds en de ontwerpsector anderzijds willen onderzoekers van Karel de Grote Hogeschool en Universiteit Antwerpen innovatieve, op ervaring gebaseerde, doordachte en flexibel aanpasbare principes vastleggen om woon-zorgcentra te ontwerpen en in te richten.
Concreet vragen woonzorgcentra vaak hoe ze best aan de slag gaan met geuren en kleuren. Ingenieur-architect en antropoloog Margo Annemans van Universiteit Antwerpen licht toe hoe een dergelijke vraag genuanceerd benaderd kan worden:“Hiervoor is het zowel belangrijk om naar de gebouwinfrastructuur en de ruimtelijke organisatie te kijken, als naar de inrichting van een zorginstelling. Zo werd het positieve effect van de aanwezigheid van groen op het welzijn van patiënten – zie bijvoorbeeld een verminderde nood aan pijnstillers – ondertussen voldoende aangetoond. Soms zie je dan gewoon stickers van bomen op een blinde muur geplakt, zonder enige toegang tot buitenruimte. Hoe kan het anders en beter? Dat is een van de vragen waarmee wij aan de slag gaan.”
Project met twee sporen en twee doelgroepen
Het project HABITAT loopt over twee sporen. Enerzijds richt het project zich tot directies, zorgverleners, bewoners en bezoekers van woon-zorgcentra. Via deze weg willen de projectpartners de sector niet alleen bewustmaken van de meerwaarde van slim en co-creatief ontwerpen voor de kwaliteit van de zorgverlening zelf, maar ook van de kostenefficiëntie die dit proces met zich meebrengt. Door al op voorhand rekening te houden met veranderende en vaak nog onbekende zorgnoden in de toekomst kunnen woon-zorgcentra – die bovendien per definitie een groot verloop kennen – veel flexibeler worden ontworpen en gebouwd. Om dit traject te kunnen voorbereiden en organiseren, dienden de projectpartners een dossier in bij Stichting Alzheimer Onderzoek.
Spoor twee richting groter onderzoeksproject
Een tweede spoor moet zorgen voor kennisontwikkeling ter zake bij architecten en ontwerpers met opdrachten voor de zorgsector… want ook zij hebben uiteraard een belangrijke rol in dit verhaal te vervullen. Dit spoor dient als voorloper van een TETRA-project. Het TEchnologieTRAnsfer-fonds (kortweg TETRA dus) is een subsidieprogramma van het Agentschap Innoveren & Ondernemen [VLAIO] voor praktijkgericht onderzoek door Vlaamse hogescholen en universiteiten.
“Door het hele systeem te begrijpen willen we met ons project helpen bewustzijn te creëren over welke ontwerp- en inrichtingsprincipes belangrijk zijn, en over hoe je die dan in de verschillende fases van de totstandkoming van een woon-zorgcentrum op elk niveau kunt proberen te implementeren… weliswaar binnen de budgettaire mogelijkheden”, vertelt Ivo Dewit, onderzoeker en docent productontwikkeling aan Universiteit Antwerpen. “Het Zaaifonds helpt ons om beide projectsporen – het ene gericht op directies, zorgverleners, bewoners en bezoekers, het andere gericht op architecten en ontwerpers – tegelijk voor te bereiden en ook de nodige samenwerkingsverbanden op te zetten.”
Behoeften, kennis en ervaringen delen om te leren
Senior onderzoeker Sophie Albrecht van het onderzoekscentrum Zorg en Connectie binnen de Karel de Grote Hogeschool wijst ook op het belang van het op voorhand samenzitten met de gebruikers van een woon-zorgcentrum dat nog moet worden ontworpen, gebouwd en ingericht: potentiële nieuwe bewoners enerzijds en zorgverleners anderzijds. “Wat zijn hun noden en verwachtingen? Zelfs verschillende afdelingen binnen een woon-zorgcentrum kunnen uiteenlopende visies hebben: hoe kan je die ontwerpmatig samenbrengen met aandacht en respect voor iedereen? Wij willen met ons project een bijdrage leveren om het voor bewoners van woon-zorgcentra mogelijk te maken om zowel nu als later in verschillende configuraties samen te leven. Tegelijkertijd zetten we voor het zorgpersoneel in op een gebouwde omgeving die het werk vergemakkelijkt en aangenamer maakt.”
Het project in een notendop
Hoe kun je zorg buitenshuis toekomstgericht optimaliseren en een omgeving creëren waarin zowel bewoners als personeel zich thuis voelen? Onderzoekers gaan op zoek naar innovatieve, op ervaring gebaseerde, doordachte en flexibel aanpasbare principes om woon-zorgcentra te ontwerpen en in te richten.
Aan dit project werken mee: Sophie Albrecht (Karel de Grote Hogeschool), Margo Annemans (Universiteit Antwerpen), Ivo Dewit (Universiteit Antwerpen) en Dorien Eeckhout (Universiteit Antwerpen).
Tekst: Leo Verbeke – Foto: Jelle Jansegers