De maritieme sector staat onder toenemende druk om te verduurzamen, maar stuit daarbij op tal van hindernissen. Veel schepen hebben een levensduur van meer dan dertig jaar: zelfs de modernste vaartuigen die vandaag te water worden gelaten, zullen in 2050 – het jaar waarin Europa klimaatneutraal wil zijn – nog steeds varen met tegen dan verouderde verbrandingsmotoren.
Een volledige vernieuwing van de vloot tegen 2050 is economisch onhaalbaar: investeringen in bestaande schepen zijn vaak nog niet afgeschreven, en oudere vaartuigen blijven technisch gezien nog jarenlang inzetbaar. Ook bij nieuwbouw is het in de praktijk moeilijk om reders om economische redenen te overtuigen om te kiezen voor alternatieve aandrijfsystemen.
Maritiem hindernissenparcours
Nieuwe, klimaatneutrale(re) brandstoffen zoals biodiesel of hybride systemen alsook schepen die hierop kunnen varen zijn in ontwikkeling, maar de implementatie ervan wordt vertraagd door hogere kosten, gebrekkige infrastructuur en niet-aangepaste wetgeving. Tegelijkertijd varen veel bestaande schepen behoorlijk inefficiënt: zo betekent sneller varen natuurlijk ook meer brandstof verbruiken. Bovendien loopt de maritieme sector achter op andere transportsectoren op het vlak van automatisering en het gebruik van artificiële intelligentie.
Binnenscheepvaart verduurzamen
Hoe kun je nu een bijdrage leveren om de scheepvaart duurzamer te maken? Vertrekkend vanuit die vraag kwamen onderzoekers van Antwerp Maritime Academy, Universiteit Antwerpen en AP Hogeschool bijeen om een realiseerbaar project op te zetten specifiek voor de binnenscheepvaart. Expert duurzaamheid bij AP Hogeschool Karolien Van Riel bekijkt vooral de economische haalbaarheid van het project en licht de keuze toe: “Investeren in nieuwe technologie vraagt ook een gedragswijziging bij schippers. Hoe kunnen we die gedragsverandering stimuleren en welke barrières houden die tegen? De focus op binnenvaartschepen maakt het antwoord iets makkelijker. Ze blijven lokaal en zijn ook niet zo groot als zeeschepen. In ons land gaat het om een vloot van een duizendtal schepen.”
Schepen moderniseren door middel van retrofits
De projectpartners stellen een alternatieve aanpak voor: het moderniseren van bestaande binnenschepen door middel van retrofits, waarbij ze achteraf aanpast worden met nieuwe technologie of efficiëntere componenten. Voor de schipper is het echter niet altijd eenvoudig om te bepalen welke technologie hij het best kan installeren en in welke mate hij hiermee kan inspelen op de overgang naar klimaatneutrale scheepvaart.
Olivier Schalm, onderzoeker aan Antwerp Maritime Academy vult aan: “Het probleem voor binnenschippers is dat de kosten om hun schepen futureproof te maken heel groot zijn, zonder garantie dat die investeringen op lange termijn ook zullen lonen. Ze verkiezen dus af te wachten, maar je kunt niet blijven wachten… en 2050 is ook niet meer zó veraf. Ons vertrekpunt is dat een reeks kleinschalige optimalisaties via zorgvuldig geplande retrofits verspreid over de tijd zowel economisch als vanuit duurzaamheidsoogpunt de beste resultaten oplevert.”
Transitiepaden met tussenstappen visualiseren
Door hun expertise samen te brengen willen de projectpartners mogelijke transitiepaden met tussenstappen visualiseren, zodat het voor een binnenschipper zichtbaar wordt wat en wanneer hij of zij moet doen om zijn schip duurzamer te maken en wat hiervan de kosten zijn. Peter Hellinckx en Ben Minnaert van Universiteit Antwerpen: “Wij willen binnenschippers helpen om tegen 2050 zo dicht mogelijk bij het einddoel te zitten. Dat willen wij doen door transitiepaden voor een specifiek schip inzichtelijk te maken, en samen met de binnenschipper na te gaan welk pad het best aansluit bij zijn of haar wensen. Als wij aan een binnenschipper kunnen aangeven hoe hij of zij kan besparen door minder brandstof te verbruiken, kan dat geld weer gebruikt worden om andere kleine aanpassingen te financieren. Hiervoor is uiteraard een gedragsverandering bij de binnenschippers nodig, vandaar dat we ook nauw samenwerken met verschillende sectorfederaties.”
“Dat is echt wel het voordeel van het AUHA-Zaaifonds”, besluit Olivier Schalm. “Het fonds zet je aan en biedt je ook de mogelijkheid om te kijken hoe je vanuit onderzoek op een doordachte manier een maatschappelijk relevante bijdrage kunt leveren. Tegelijkertijd dien je als het ware noodgedwongen in je eigen omgeving op zoek te gaan naar mensen met andere en aanvullende expertises. En voordat je het weet, heb je collega’s in andere kennisinstellingen waarmee je intensief samenwerkt om een nieuw gemeenschappelijk doel te bereiken. En als nodig weet je elkaar later uiteraard makkelijker te vinden.”
Het project in een notendop
Hoe kan je binnenschippers helpen de juiste keuzes te maken om hun schepen op tijd klimaatneutraal te maken? Door de opties te visualiseren om binnenschepen gefaseerd en doordacht te moderniseren, willen onderzoekers een slimme bijdrage leveren tot het verduurzamen van de scheepvaart tegen 2050.
Aan dit project werken mee: Olivier Schalm (Antwerp Maritime Academy), Peter Hellinckx (Universiteit Antwerpen), Ben Minnaert (Universiteit Antwerpen) en Karolien Van Riel (AP Hogeschool).
Tekst: Leo Verbeke – Foto: Jelle Jansegers